Maciej "Ariel" Radli雟ki

Czas p造nie

Czyli lu幡a refleksja o tym ile razy rolnik breto雟ki obr鏂i na polu przed wieczerz


Wyobra幟y sobie 瞠 bohater gracza pyta drugiego o godzin, na co ten patrzy w s這鎍e i m闚i: "Jest za kwadrans trzecia". Ci kt鏎zy zrozumieli o czym jest mowa w tym artykule ju na pewno si domy郵aj co jest jego tematem - tedy s逝sznie powinni skrzywi si z niesmakiem na powy窺zy przyk豉d patrz帷 i czyta dalej co nastepuje.

Te czasy, kt鏎e obrazuje nam Warhammer (wydaje mi si) to za wczesna pora na liczenie w godzinach - brakuje tu precyzyjnych mechanizm闚 kt鏎e powiadaj nam kt鏎a godzina (i minuta) wybi豉 a tak瞠 ma這 kto czu potrzeb u豉twiania sobie 篡cia dzieleniem czasu na godziny - szczeg鏊nie 瞠 jest to podzia sztuczny a nie - jak przysta這 na godzenie si z natur (porami roku) i jej zmianami czasowymi - naturalny.

Zasadnicz i podstawow skal jest Dzie (w naszym poj璚iu doba - b璠 pisa s這wo "Dzie" z du瞠j litery by odr騜ni je od znaczenia podanego ni瞠j), liczony od pory dnia do pory tej samej jaka jest nastepnego dnia (np. od po逝dnia do po逝dnia albo od zmierzchu do zmierzchu).

Poj璚iem "dzie" (tym razem nie jako doba) okre郵a si r闚nie t cz窷 doby, kiedy s這鎍e jest nad horyzontem (od 鈍itu do zmierzchu). St康 te "dzie" w tym znaczeniu te jest jednostk miary czasu. Oczywi軼ie ruch planety skraca lub wyd逝瘸 dni co jest widoczne na d逝窺z met (np w lecie a w zimie). Ale na kr鏒sz nie. Zdaj sobie w tym momencie spraw z tego, 瞠 trudno nam si z tym pogodzi, jako 瞠 wsp馧cze郾ie liczenie dnia jako miary czasu jest dzieleniem w這sa na czworo i trzymaniem si zb璠nych szczeg馧闚 nakazuj帷ych przywi您ywanie si do traktowania tego jako osobn miar czasu. W tym momencie ju mo瞠my dzieli ten okres czasu na mniejsze, lu幡e jak: p馧 dnia, przedpo逝dnie, popo逝dnie. Podobnie czynimy z noc (kiedy oczywi軼ie s這鎍a na niebie nie ma), okre郵aj帷 przestrze czasow poprzez okre郵enia "przed p馧noc", "po p馧nocy" ewentualnie inne.

Oczywi軼ie takie okre郵enie drobniejsze jak "p馧 przedpo逝dnia", albo "trzecia 獞ier dnia" s ju nieco uci捫liwe. Poniewa nikt nie wpad w tamtym czasie na to by dzieli Dzie na r闚ne cz窷ci, kt鏎e by造by liczone (godziny), g堯wnie przez to, 瞠 nie zawsze by pomys jak je liczy. Najpewniejsz przes豉nk - jak i obecnie - jest pozycja s這鎍a ale w tamtych czasach ludzie patrz帷 na nie, wiedzieli jaka jest pora dnia i nikt si nie fatygowa 瞠by to jako nazwa. Po prostu rolnik wiedzia 瞠 jeszcze zd捫y cztery razy wzd逝 pola obr鏂i by potem lecie na wieczerz - po choler takiemu stwierdzenie "godzina szesnasta"?

Czujcie klimat!

Jedynymi porami kt鏎e by造 w miar sta貫 i stanowi造 podstaw do obliczania czasu by這: 鈍it, po逝dnie, zmierzch, p馧noc. O ile po逝dnie (i ewentualnie p馧noc je瞠li kto radzi sobie z gwiazdami tak samo jak ze s這鎍em) by造 w miar stale ustalane, o tyle staro鈍iatowcy ju pokapowali si 瞠 鈍it i zmierzch nast瘼uj r騜nie - w zale積o軼i od pory dnia. St康 przy tych dw鏂h porach uwzgl璠niano r騜nic.

W ten spos鏏 gwarantem liczenia czasu by這 sta造 ruch s這鎍a wok馧 Ziemi (jeszcze nie czasy Kopernika chyba, co nie?). Tworz帷y Dzie i w miar niewielkie odst瘼y czasowe (jak przedpo逝dnie, po逝dnie, zmierzch, itp). Niechc帷y wypracowano stabilny system liczenia czasu (zapewne pierwowz鏎 godzin) wzoruj帷 si na procesach ci庵le powtarzalnych, niezmiennych. Na g鏎ze takim procesem by ruch cia niebieskich.

A na dole...

Staro鈍iatowcy pokapowali si tak瞠 瞠 je瞠li cyklom dni i nocy s podporz康kowane procesy na ziemi, to r闚nie dobrze wymierzaj帷 owe procesy mo積a dzieli Dzie (czyli dob) na nieco prostsze cz窷ci. Po prostu co co wykonuje si ca陰 dob dzieli si na r闚ne zmiany. Mowa przede wszystkim o stra瘸ch (wartach) i oracjach. Ka盥e z nich jest w豉軼iwe dla konkretnej grupy spo貫cznej (stra, duchowie雟two), ale jako spos鏏 mierzenia czasu jest w豉軼iwie powszechne.

STRA浩

Warta dzieli si zasadniczo na sze嗆 zmian, co w naszym wsp馧czesnym rozumieniu czasowym wprowadza czterogodzinne warty.

Zasadniczo zmiana wart nast瘼uje o 鈍icie s這鎍a i pokrywa si z nim (cho r騜nie to bywa w zimie/lecie). Zmiana wart nast瘼uje tak瞠 w po逝dnie ale poniewa przestrze czasowa mi璠zy nimi wynosi oko這 8 godzin, wi璚 rankiem dochodzi do jeszcze jednej zmiany. Tak samo jest o zachodzie s這鎍a (zmiana wart) i mi璠zy po逝dniem a zachodem. W ten spos鏏 鈔odek dnia zawsze zorientowany jest w po逝dnie niezale積ie od pory roku (czyli czasu wschodu i zachodu s這鎍a). Wreszcie cykl dzienny zamyka zmiana wart o p馧nocy. Oczywi軼ie r騜nie to mo瞠 wygl康a w innych miastach ale przyj皻y powszechnie jest taki system...

Wygl康a to tak:

kt鏎a to stra okre郵ana te jako: nast瘼uje o godzinie:
I stra I dzienna 4 nad ranem (wsch鏚 s這鎍a) *
II stra II dzienna 8 rano
III stra III dzienna 12 (po逝dnie)
IV stra I nocna 16 po po逝dniu
V stra II nocna 20 wieczorem (zach鏚 s這鎍a) *
VI stra III nocna 0 (p馧noc)
* - taki uk豉d stra篡 jest zorientowany wed逝g czasu letniego kiedy rzeczywi軼ie mamy do czynienia ze 鈍item o godzinie 4 i zimowego kiedy zmierzch robi si oko這 godziny 20. Uk豉d ten jako gwarantuj帷y stabilizacj liczenia czasu powinien obowi您ywa ca造 rok, ale MG mo瞠 zmodyfikowa go wprowadzaj帷 czas letni i czas zimowy przesuwaj帷 ca造 uk豉d zmian wart o np. godzin - tak jak robi si to wsp馧cze郾ie. Zmieni這by to tak瞠 nazewnictwo - prawdopodobnie w lecie mieliby鄉y IV warty dzienne i II nocne a w zimie odwrotnie.

ORACJE

Oracje (modlitwy) w zakonach wype軟iaj bardzo du膨 cz窷 dnia zgodnie z klasztorn regu陰 Ora et labora. (w j瞛yku wsp馧czesnym m闚i si "horka" - od 豉c. hora = godzina). Klasztorne i kap豉雟kie brewiarze przewiduj siedem modlitw dziennie w odst瘼ach trzygodzinnych. Te modlitwy to:

Jutrznia o godzinie 6
I Horka o godzinie 9
II Horka (Suma) w po逝dnie (12)
III Horka o godzinie 15
Nieszpory o godzinie 18
Kompleta o godzinie 21
a tak瞠
"Liturgia Czyta" w nocy (budzono si na w 鈔odku nocy,
bez ustalonej powszechnie pory,
zwykle oko這 2-3)

Ka盥a z modlitw brewiarzowych trwa豉 od 15 (horki) do oko這 40 (jutrznia, nieszpory) lub nawet 60 minut (godzina czyta), co pozwala這 (przede wszystkim w 鈔odowiskach klasztornych) oznacza partie czasu, np. horka = 15 minut, dwie horki = 30 minut, itd. Poza 鈔odowiskiem duchownym, gdzie nie odmawiano brewiarzy ani nie sugerowano si nimi musiano radzi sobie inaczej.

System oracji i zmian wart przyj皻y szczg鏊nie w du篡ch osiedlach gdzie ma si do czynienia z jednymi i drugimi pozwala w tym momencie na w miar jednolicie przyj皻y rozk豉d dnia i oznaczenia poszczeg鏊nych jego p鏎. Inna sprawa 瞠 o ile wszyscy maj do czynienia ze stra瘸mi (zmiany wart w przesz這軼i przyci庵a造 takie larmo, 瞠 w ca造m mie軼ie wiedzieli co si dzieje) o tyle ma這 kto si modli (z brewiarzy), st康 nazewnictwo godzinowe z modlitw dziennych bywa nieznane. Za to dzwony 鈍i徠y wzywaj帷y wiernych do nabo瞠雟tw wystarczaj帷o regularnie przyczyniaj si do wyznaczania poszczeg鏊nych godzin. St康 te dla niekt鏎ych s這wo "horka" czy "nieszpory" mog kojarzy si wy豉cznie z por dnia ale nie z modlitw.

SZKLANKI PORTOWE

Tym poj璚iem okre郵a si system "oddzwaniania" p鏎 dnia za pomoc pojedy鎍zego dzwonu na sznurze, umieszczanego pod bander w porcie. Jedna szklanka to podw鎩ne uderzenie dzwonu. Szczeg鏊nie ma to miejsce w portach wojennych, gdzie wi捫e si to z uroczystym podnoszeniem i opuszczaniem tej瞠 bandery (o 鈍icie i o zmroku), po陰czonym z apelem. W portach pasa瞠rskich za szklanki reguluj rozk豉dy jazdy dla kapitan闚 za堯g.

Szklanki bito bardzo dok豉dnie - co p馧 godziny (up造w czasu mierzy豉 klepsydra), ale nie wsz璠zie by這 konieczne tak dok豉dne mierzenie czasu. Zak豉daj帷 jednak, 瞠 my bijemy co p馧 godziny - system szklanek przedstawia si nast瘼uj帷o:

Godzina 7.30 . p馧 szklanki
Godzina 8 .. 1 szklanka
Godzina 8.30 .. . p馧torej szklanki
Godzina 9 .. .. 2 szklanki
Godzina 9.30 .. .. . 2 i p馧 szklanki
Godzina 10 .. .. .. 3 szklanki
Godzina 10.30 .. .. .. . 3 i p馧 szklanki
Godzina 11 .. .. .. .. 4 szklanki
Godzina 11.30 . p馧 szklanki
Godzina 12 .. 1 szklanka

Godziny handlu, pracy i posi趾闚.

Pory dnia okre郵a si r闚nie cz瘰to na podstawie cyklu pracy i odpoczynku - posi趾闚. W wi瘯szych miastach (szczeg鏊nie w Estalii) podstaw dnia jest siesta (zazwyczaj w godzinach 12-14) przypadaj帷a na najwy窺z temperatur dnia. W miastach najpopularniejsz form pracy i aktywno軼i jest oczywi軼ie handel. Przyk豉dy:

rozpocz璚ie handlu Markanfand
pora obiadowa Mittagessen
wieczerza Abendmahlzeit
koniec handlu Markende
i inne.

Spr鏏ujmy teraz wszystko razem zebra "do kupy".
Godzina 4 I stra
Godzina 6 P馧 do II Stra篡, Jutrznia
Godzina 7 Markanfand
Godzina 8 II stra
Godzina 9 I Horka
Godzina 10 P馧 do III Stra篡
Godzina 12 Po逝dnie, Suma, II Horka, III Stra, Siesta
Godzina 13 Po po逝dniu, Mittagessen
Godzina 14 P馧 do IV Stra篡, Po Sie軼ie
Godzina 15 III Horka
Godzina 16 IV Stra
Godzina 18 P馧 do V Stra篡, Nieszpory
Godzina 19 Abendmahlzeit
Godzina 20 V Stra, Markende
Godzina 21 Kompleta
Godzina 22 P馧 do VI Stra篡
Godzina 24 P馧noc, VI Stra

MIARY CZASU

Nie ma raczej dok豉dnie wyliczonych miar jak sekunda, minuta, godzina. Raczej u篡wa si abstrakcyjniejszych poj耩: chwila, moment, za nied逝go, traktuj帷 je co do ich d逝go軼i bardzo relatywnie (po swojemu). R闚nie powszechne jest u篡wanie nazwy jakiej czynno軼i do zobrazowania czasu. Za wykonuj帷ym stosown profesj wygodniej stosowa przyk豉dy z zawodu, tyle 瞠 niestety mog nie by dobrze zrozumiani dla innych.

Sk康 wiadomo o porze dnia:

Zmiana wart
Wydarzeniu temu towarzyszy taki rumor 瞠 nawe w slumsach wiedzieli, 瞠 w豉郾ie na blankach, przy bramach, na komisariatach, w koszarach, na zamku zmienia豉 si stra. Nie do嗆 瞠 stra積icy g這郾o og豉szaj czas np. Pi控控徠a Straaaa! Koooniec handlu, zamyka braaamyy!, albo Jest p馧noc !!! I wszystko jest w porz康ku ! (Czyta kto T. Pratchetta, no nie ?) to jeszcze miarowy odg這s marszu i prawie ceremonialny ryt zmian stra篡 po陰czony z gard這wymi i g這郾ymi komendami, meldunkami, i stukaniem marszowym nie pozostawia w tej kwestii w徠pliwo軼i. Dotyczy to oczywi軼ie zmian wart (godziny, 0, 4, 8, 12, 16 i 20). Ewentualnie stra積icy og豉szali po堯wki wart (godziny 2, 6, 10, 14, 18 i 22). Do tego te s逝篡 dzwon koszarowy lub przy bramach, oczywi軼ie za ka盥ym razem wiecznie towarzysz帷y szklankom portowym.
Zgromadzenia modlitewne (nawo造wanie i dzwony 鈍i徠ynne)
Oracje brewiarzowe towarzyszy造 zgromadzeniom wiernych, kt鏎zy zbierali si w 鈍i徠yniach na modlitwie (por闚naj nieszpory i nabo瞠雟twa w dzisiejszych ko軼io豉ch parafialnych). Dzwony og豉szaj帷e modlitwy znajdowa造 si oczywi軼ie na dzwonnicach 鈍i徠ynnych. W wi瘯szych klasztorach (miejskich przede wszystkim) inny dzwon obwieszcza inn modlitw (inny jutrzni, inny I i III Hork, inny Sum i Nieszpory a jeszcze inny - komplet). Znowu jeszcze inny dzwon by u篡wany w trwodze na alarm albo przy innych okoliczno軼iach. W ten spos鏏 ludzie postronni (okoliczni mieszka鎍y) korzystali z tego orientuj帷 si samemu o mijaj帷ym czasie.

CO MIERZY CZAS MO浩 ?

mechanizmy czasowe
Powybudowane przez in篡nier闚 (zapewne szczeg鏊nie krasnoludzkich, u篡wane pod ziemi) mechanizmy kt鏎e posiadaj jaki wska幡ik okre郵aj帷y czas (czyli zmieniaj帷y si w miar up造wu czasu). Mo瞠 mie to form zegara wskaz闚kowego (pierwowz鏎 zegara).
klepsydry
Najpowszechniejsza rzecz. Ka盥a taka zbudowana jest z dw鏂h niewielkich naczy po豉czonych ze sob szyjkami i wype軟ionymi czym sypkim (np. piaskiem). Dzia豉 na tej zasadzie 瞠 czas przesypania si piasku z g鏎nego naczynka do dolnego wyznacza jaki kawa貫k czasu (2 minuty, 30 minut, obojetnie - zale篡 od wielko軼i lub 鈔ednicy szyjki naczy).
鈍iece
Przydatne szczeg鏊nie w nocy, kiedy potrzebne jest te 鈍iat這. Bior帷 pod uwag fakt 瞠 przeci皻na 鈍ieca wypala si w przeci庵u 3-4 godzin mo積a okre郵i taki fagment czasu rozdrabniaj帷 go na np. p馧 鈍ieczki.
czasomierze s這neczne (i magiczne)
Jak ju wiemy podstaw cz瘰to do liczenia czasu jest bieg s這鎍a po niebie. Czy wiecie 瞠 palik wbity w ziemi w po逝dnie ka盥ego dnia pokazuje swym cieniem ten sam zawsze kierunek ? Oznacza to, 瞠 przyporz康kowuj帷 po這瞠nie cienia danej porze dnia mo積a wyznaczy ka盥 por w ci庵u trwania dnia (i ewentualnie bior帷 poprawki na por roku).

W Altdorfie mieszka pewien czarodziej, kt鏎y w swoim domu ma magiczny witra, kt鏎y co godzin zmienia kolor napawaj帷 pomieszczenie mieszkalne nie tylko pi瘯nem mieni帷ych si barw ale i skutecznie napedzany magi pokazuje czas. Takie i inne podobne magiczne czasomierze mog znajdowa si w gildiach, albo 鈍i徠yniach...

Okresowe:

cykle ksi篹ycowe
Kto mieszka nad wod ten wie jak regularnie pojawiaj si przyp造wy i odp造wy, ale i nie mieszkaj帷y nad brzegami m鏎z mog zorientowa si o regularno軼i ksi篹yca (pe軟i, nowiu) - no ale to ju kwestia liczenia dni. Mo瞠 o tym w kolejnym artykule.
 
 

Jak oceniasz ten artyku?
[5/5] - Doskona造!
[4/5] - Niez造
[3/5] - Taki sobie
[2/5] - S豉by
[1/5] - Beznadziejny!
Tw鎩 komentarz:
Imi/Nick:      Mail:      Strona:
Powiadamianie o odpowiedzi.    (zabezp. przeciw robotom)
  zobacz wyniki
Pole artyku znajomemu
Do:
Wiadomo嗆 i podpis:
 

(C) Sasha, Gliwice 2001-2009. Wszystkie dokumenty w Grocie Cienia obj皻e s prawem autorskim. Publikowanie ich na innych stronach netu tylko za wyra幡 zgod autor闚.